CÁC LOẠI CÂY THUỐC NAM THÔNG DỤNG

Công năng, chủ trị:Tiêu độc, sát trùng, tán phong thông khiếu, trừ thấp. Chữa phong hàn, đau đầu, chân tay co rút, đau khớp, mũi chảy nước hôi, mày đay, lở ngứa, tràng nhạc, mụn nhọt, mẩn ngứa.

Bạn đang xem: Các loại cây thuốc nam thông dụng

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 6 - 12g, sắc uống.

*

37. KHỔ SÂM CHO LÁ

Tên khác:Khổ sâm Bắc bộ, cù đèn, co chạy đón (Thái)

Tên khoa học:Croton tonkinensisGagnep.

Họ:Thầu dầu (Euphorbiaceae).

Bộ phận dùng:Lá và cành thu hái khi cây đang có hoa, phơi khô.

Công năng, chủ trị:Thanh nhiệt, giải độc, sát trùng. Chữa viêm loét dạ dày, tiêu hóa kém, mụn nhọt, lở loét ngoài da, viêm mũi.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 15 - 20g, sắc uống. Dùng ngoài lấy nước sắc để rửa, chữa mụn nhọt, lở ngứa.

*

38. KIM NGÂN

Tên khác:Dây nhẫn đông, chừa giang khằn (Thái), boóc kim ngằn (Tày)

Tên khoa học:Lonicera japonicaThunb.

Họ:Kim ngân (Caprifoliaceae)

Bộ phận dùng:Thân, lá, hoa

Công năng, chủ trị:Thanh nhiệt giải độc, tán phong nhiệt. Chữa mụn nhọt, mề đay, lở ngứa, nhiệt độc ban sởi, dị ứng, lỵ, cảm mạo phong nhiệt, ho do phế nhiệt, viêm mũi dị ứng.

Liều lượng, cách dùng:Kim ngân được dùng riêng hay phối hợp với nhiều vị thuốc khác. Ngày dùng 4 - 6g (hoa) hay 15 - 30g (cành, lá), dùng dưới dạng thuốc sắc uống, thuốc hãm hoặc hoàn tán.

*

39. KIM TIỀN THẢO

Tên khác:Đồng tiền lông, mắt trâu, vảy rồng

Tên khoa học:Desmodium styracifolium(Osbeck) Merr.

Họ:Đậu (Fabaceae)

Bộ phận dùng:Bộ phận trên mặt đất

Công năng, chủ trị:Thanh nhiệt, trừ thấp, lợi tiểu, thông lâm. Chữa sỏi đường tiết niệu, đái buốt, viêm gan vàng da, phù thũng.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 15 - 30g, sắc uống.

*

40. KINH GIỚI

Tên khác:Khương giới, giả tô, nhả nát hom (Thái)

Tên khoa học:Elsholtzia ciliata(Thunb.) Hyland.

Họ:Bạc hà (Lamiaceae)

Bộ phận dùng:Bộ phận trên mặt đất (ngọn mang hoa)

Công năng, chủ trị:Giải biểu, khu phong, chỉ ngứa. Chữa cảm mạo, sốt, nhức đầu, hoa mắt, viêm họng, ngứa, phong trúng kinh lạc.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 6 - 12g (dạng khô), sắc hoặc hãm uống. Khi sao đen được dùng chữa băng huyết, rong kinh, thổ huyết, chảy máu cam, đại tiện ra máu, ngày dùng: 6 - 12g, sắc hoặc hãm uống.

*

41. LÁ LỐT

Tên khác:Tất bát

Tên khoa học:Piper lolotC. DC.

Họ:Hồ tiêu (Piperaceae)

Bộ phận dùng:Dùng toàn cây

Công năng, chủ trị:Ôn trung, tán hàn, hạ khí, chỉ thống, trừ phong thấp, kiện vị, tiêu thực, chỉ ẩu. Chữa chứng phong thấp, thấp khớp mạn, đau lưng, đau khớp, đau nhức xương, tay chân tê bại, rối loạn tiêu hóa, nôn mửa đầy hơi, trướng bụng, tiêu chảy, đau đầu, đau nhức răng, chảy nước mũi hôi, ra mồ hôi chân tay.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 8 - 12g (khô) hay 15 - 30g (tươi), sắc uống, chia 2 -3 lần.

*

42. MÃ ĐỀ

Tên khác:Xa tiền, bông mã đề

Tên khoa học:Plantago majorL.

Họ:Mã đề (Plantaginaceae)

Bộ phận dùng:lá, hạt

Công năng, chủ trị:Thanh thấp nhiệt, lợi tiểu, thông lâm, chỉ huyết. Chữa ho lâu ngày, viêm khí quản, viêm thận và bàng quang, đau dạ dầy, bí tiểu tiện, tiểu tiện ra máu hoặc ra sỏi tiết niệu, phù thũng, chảy máu cam. Dùng ngoài lá mã đề có tác dụng làm mụn nhọt chóng vỡ, mau lành.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 10 - 20g (toàn cây) hay 6 - 12g (hạt), sắc uống. Dùng ngoài lấy lá mã đề lượng vừa đủ, giã nát đắp vào nơi có mụn.

*

43. MẠCH MÔN

Tên khác:Mạch môn đông, mạch đông, tóc tiên, cỏ lan

Tên khoa học:Ophiopogon japonicus(L.f) Ker-Gawl.

Họ:Mạch môn (Haemodoraceae)

Bộ phận dùng:Rễ củ phơi hay sấy khô.

Công năng, chủ trị:Dưỡng vị, sinh tân, nhuận phế thanh tâm. Chữa phế nhiệt do âm hư, kho khan, ho lao, tân dịch hư tổn, tâm phiền mất ngủ, tiêu khát, táo bón.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 6 - 12g, sắc uống.

*

44. MẦN TƯỚI

Tên khác:Lan thảo, hương thảo.

Tên khoa học:Eupatorium fortuneiTurcz.

Họ:Cúc (Asteraceae)

Bộ phận dùng:Phần trên mặt đất phơi hay sấy khô.

Công năng, chủ trị:Hoạt huyết, tán ứ, lợi thủy, tiêu thũng, sát trùng. Chữa kinh nguyệt không đều, phụ nữ sau sinh huyết ứ, phù thũng, mụn nhọt, lở ngứa ngoài da.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 6 - 12g, sắc uống. Dùng ngoài cả cây, giã nát đắp vào mụn nhọt, lở ngứa.

*

45. MỎ QUẠ

Tên khác:Hoàng lồ, Vàng lồ, Xuyên phá thạch.

Tên khoa học:Maclura cochinchinensis(Lour.) Corn.

Họ:Dâu tằm (Moraceae).

Bộ phận dùng:Lá, rễ

Công năng, chủ trị:Sát trùng, chỉ thống, chỉ ho. Chữa vết thương phần mềm, ho ra máu.

Liều lượng, cách dùng:Lá tươi 100 - 200g, tùy theo vết thương, bỏ gân lá, giã nhỏ đắp vết thương.

*

46. MƠ TAM THỂ

Tên khác:Mơ lông

Tên khoa học:Paederia lanuginosaWall.

Họ:Cà phê (Rubiaceae).

Bộ phận dùng:

Công năng, chủ trị:Thanh nhiệt, giải độc. Chữa lỵ trực khuẩn.

Liều lượng, cách dùng:Lá tươi 30 - 50g, lau sạch, thái nhỏ trộn với trứng gà, bọc vào lá chuối đem nướng hoặc áp chảo cho chín. Ngày ăn 2 - 3 lần, trong 5 - 8 ngày.

*

47. NÁNG

Tên khác:Lá náng, Náng hoa trắng

Tên khoa học:Crinum asiaticumL.

Họ:Thuỷ tiên (Amaryllidaceae).

Bộ phận dùng:Lá, thân hành.

Công năng, chủ trị:Hoạt huyết, giảm đau. Chữa sưng, tụ máu, bong gân, sai khớp do ngã, chữa thấp khớp, nhức mỏi.

Liều lượng, cách dùng:Lá náng hơ nóng đắp vào chỗ tụ máu, bong gân, sưng tấy.

*

48. NGẢI CỨU

Tên khác:Thuốc cứu, ngải diệp, nhả ngải (Tày), quá sú (H’mông), co linh li (Thái)

Tên khoa học:Artemisia vulgarisL.

Họ:Cúc (Asteraceae).

Bộ phận dùng:Bộ phận trên mặt đất

Công năng, chủ trị:Chỉ huyết, trừ hàn thấp, điều kinh, an thai. Chữa phong thấp, kinh nguyệt không đều, băng kinh, rong huyết, khí hư, bạch đới.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng: 6 - 12g, sắc hoặc hãm uống. Ngoài ra, còn dùng làm ngải nhung để làm thuốc cứu.

*

49. NGHỆ

Tên khác:Nghệ vàng, Khương hoàng, Co hem, Co khản mỉn (Thái)

Tên khoa học:Curcuma longaL.

Họ:Gừng (Zingiberaceae)

Bộ phận dùng:Thân rễ (củ)

Công năng, chủ trị:Khương hoàng (củ cái) có tác dụng hành khí, phá huyết, thông kinh, chỉ thống, sinh cơ. Chữa kinh nguyệt không đều, bế kinh, ứ máu, vùng ngực bụng trướng đau tức, đau mạng sườn, sau khi đẻ máu xấu không ra, kết hòn đau bụng, viêm loét dạ dày, vết thương lâu liền miệng; Uất kim (củ nhánh) có tác dụng hành khí giải uất, hành huyết phá ứ, chỉ huyết, lợi mật. Chữa thổ huyết, ra máu cam, đái ra máu, huyết ứ, mạng sườn đau, viêm gan, hoàng đảm, xơ gan.

Liều lượng, cách dùng:Khương hoàng ngày dùng 6 - 12g (dạng thuốc sắc hoặc bột), chia 2 - 3 lần; Uất kim ngày dùng 2 - 10g (dạng thuốc bột), chia 2 - 3 lần. Nghệ tươi giã nhỏ vắt lấy nước bôi vào mụn nhọt, viêm tấy lở loét ngoài da, bôi lên các mụn mới khỏi giúp chóng lên da non làm mờ sẹo.

*

50. NGŨ GIA BÌ CHÂN CHIM

Tên khác:Cây chân chim, Cây đáng, Cây lằng, Sâm non

Tên khoa học:Schefflera heptaphylla(L.) Frodin

Họ:Ngũ gia (Araliaceae).

Bộ phận dùng:Vỏ thân

Công năng, chủ trị:Khu phong, trừ thấp, mạnh gân cốt. Chữa đau lưng, đau xương do hàn thấp.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 10 - 20g, sắc uống.

*

51. NHÂN TRẦN

Tên khác:Chè cát, chè nội, tuyến hương

Tên khoa học:Adenosma caeruleumR. Br.

Họ:Hoa mõm chó (Scrophulariaceae)

Bộ phận dùng:Bộ phận trên mặt đất

Công năng, chủ trị:Thanh nhiệt, lợi thấp, thoái hoàng. Chữa viêm gan, viêm gan virus, viêm túi mật, vàng da, sốt nóng, tiểu tiện không thông, phụ nữ sau đẻ kém ăn.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 10 - 15g, sắc uống.

*

52. NHÓT

Tên khác:Cây lót, hồi đồi tử

Tên khoa học:Elaeagnus latifoliaL.

Họ:Nhót Eleaegnceae.

Bộ phận dùng:Lá, quả, rễ

Công năng, chủ trị:Chỉ khát, bình suyễn, chỉ tả. Chữa hen suyễn, lỵ trực khuẩn và tiêu chảy.

Liều lượng, cách dùng:Lá tươi 20 - 30g hoặc lá khô 6 - 12g, thái nhỏ sao vàng, sắc với 400ml nước còn 100ml chia 2 lần uống trong ngày. Rễ nấu nước tắm mụn nhọt.

*

53. CÂY ỔI

Tên khác:Ủi, phan thạch lựu.

Tên khoa học:Psidium guajavaL.

Họ:Sim Myrtaceae.

Bộ phận dùng:Lá, quả

Công năng, chủ trị:Sáp trường, chỉ tả. Chữa tiêu chảy.

Xem thêm: Chữa Ngộ Độc Thực Phẩm Uống Thuốc Gì, Ngộ Độc Thực Phẩm Là Gì

Liều lượng, cách dùng:Dùng quả xanh nhai, nuốt nước nhả bã, ngày dùng 15 - 20g búp non hay lá non, sắc uống.

*

54. PHÈN ĐEN

Tên khác:Nỗ, Tạo phan diệp.

Tên khoa học:Phyllanthus reticulatusPoir.

Họ:Thầu dầu - Euphorbiaceae

Bộ phận dùng:Lá, vỏ thân cây

Công năng, chủ trị:Sáp trường, chỉ tả. Chữa tiêu chảy.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 15 - 20g búp non hay lá non, sắc uống.

*

55. QUÝT

Tên khác:Quýt xiêm, quất thực

Tên khoa học:Citrus reticulataBlanco

Họ:Cam (Rutaceae)

Bộ phận dùng:Lá, vỏ, quả, hạt

Công năng, chủ trị:Trần bì có tác dụng hành khí, táo thấp, hóa đờm. Chữa ăn không tiêu, đau bụng, nôn mửa, ho tức ngực, nhiều đờm. Thanh bì (vỏ quả còn xanh) có tác dụng sơ can, phá khí, tán kết, tiêu đờm. Chữa ngực sườn đau tức. Hạt quýt (quất hạch) có tác dụng hành khí, tán kết, chỉ thống. Chữa sa ruột, bìu sưng đau, đau lưng, viêm tuyến vú. Lá quýt (quất diệp) có tác dụng sơ can, hành khí, hóa đờm. Chữa ngực đau tức, ho, sưng vú.

Liều lượng, cách dùng:Trần bì ngày dùng 4 - 12g, dạng sắc hoặc tán; Thanh bì ngày dùng 3 - 9g. Hạt quýt ngày dùng: 3 - 9g; lá quýt ngày dùng 10 - 20 lá, sắc uống.

*

56. RAU MÁ

Tên khác:Liên tiền thảo

Tên khoa học:Centella asiatica(L.) Urban

Họ:Hoa tán (Apiaceae)

Bộ phận dùng:Cả cây

Công năng, chủ trị:Thanh nhiệt trừ thấp, giải độc, tiêu viêm. Chữa sốt, mụn nhọt, vàng da, thổ huyết, chảy máu cam, táo bón, ho, tiểu tiện rắt buốt.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng: 30 - 40g (tươi), vò nát, vắt lấy nước hoặc dạng khô sắc uống. Có thể dùng phối hợp với cỏ nhọ nồi có tác dụng cầm máu.

*

57. RÂU MÈO

Tên khác:Cây Bông bạc

Tên khoa học:Orthosiphon spiralis(Lour.) Merr.

Họ:Hoa môi - Lamiaceae.

Bộ phận dùng:Phần trên mặt đất.

Công năng, chủ trị:Thanh lợi thấp nhiệt, lợi tiểu. Chữa viêm thận, viêm bàng quang, sỏi thận, viêm gan.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 5 - 6g, dạng thuốc sắc.

*

58. RAU SAM

Tên khác:Mã xỉ hiện.

Tên khoa học:Portulaca oleraceaL.

Họ:Rau sam (Portulacaceae).

Bộ phận dùng:Phần trên mặt đất

Công năng, chủ trị:Thanh nhiệt giải độc, chỉ lỵ. Chữa mụn nhọt, nước ăn chân, kiết lỵ, tiểu buốt, tiểu ra máu.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng: 9 - 12g, dạng sắc. Dùng ngoài 30 - 60g tươi, giã đắp vào nơi bị bệnh.

*

59. SẢ

Tên khoa học:Cymbopogonspp.

Họ:Lúa (Poaceae).

Bộ phận dùng:Thân rễ và lá

Công năng, chủ trị:Phát hãn, lợi tiểu, hạ khí, tiêu đờm. Chữa cảm sốt, đau bụng, đầy hơi, trướng bụng, nôn mửa, ho nhiều đờm.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng: 6 - 9g (rễ), dạng hãm, sắc.

*

60. SÀI ĐẤT

Tên khác:Cúc nháp, ngổ núi, tân sa

Tên khoa học:Wedelia chinensis(Osbeck) Merr.

Họ:Cúc (Asteraceae).

Bộ phận dùng:Bộ phận trên mặt đất

Công năng, chủ trị:Thanh nhiệt giải độc, tiêu viêm. Chữa viêm tấy, mụn nhọt, nhiễm trùng, chốc đầu, lở ngứa, dị ứng.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 50 -100g (tươi), giã nát, hòa thêm nước gạn uống, bã đắp vào chỗ sưng tấy. Dùng dạng khô: 20 - 40g, sắc với 400ml nước đun sôi còn 100ml, uống làm 2-3 lần trong ngày. Trẻ em tùy tuổi, uống 1/3 - 1/2 liều người lớn.

*

61. SẮN DÂY

Tên khác:Cát căn

Tên khoa học:Pueraria montana(Lour.) Merr. var.chinensis(Ohwi) Maesen

Họ:Đậu (Fabaceae)

Bộ phận dùng:Rễ củ. Cạo vỏ phơi khô hoặc sấy khô.

Công năng, chủ trị:Giải cơ, thoái nhiệt, sinh tân, chỉ khát, thấu chẩn, chỉ tả. Chữa cảm sốt phong nhiệt, cổ gáy cứng đau, sởi, thủy đậu, ban chẩn mọc không đều, kiết lỵ kèm theo sốt, khát nước.

Liều lượng, cách dùng:Ngày 9 - 15g, dạng sắc.

*

62. SIM

Tên khác:Hồng sim, Đào kim nương.

Tên khoa học:Rhodomyrtus tomentosa(Ait.) Hassk.

Họ:Sim (Myrtaceae)

Bộ phận dùng:Búp non, lá, nụ hoa, quả chín.

Công năng, chủ trị:Chỉ huyết, lợi thấp, chỉ tả, giải độc. Chữa đau bụng, tiêu chảy, lỵ trực khuẩn.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 8 - 16g, thái nhỏ, sắc với 200ml nước còn 50ml, chia 2 lần uống trong ngày. Dùng ngoài sắc lá, rửa vết thương.

*

63. THIÊN MÔN ĐÔNG

Tên khác:Thiên môn, Thiên đông, Tóc tiên leo.

Tên khoa học:Asparagus cochinchinensis(Lour.) Merr.

Họ:Thiên môn đông (Asparagaceae).

Bộ phận dùng:Rễ củ. Đồ chín, bỏ vỏ, rút lõi, phơi khô hoặc sấy khô.

Công năng, chủ trị:Tư âm, sinh tân, nhuận táo, thanh phế, hóa đàm. Chữa ho, sốt do phế nhiệt, tân dịch hao tổn, táo bón.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 6 - 12g, sắc uống.

*

64. TÍA TÔ

Tên khoa học:Perilla frutescens(L.) Britt.

Họ:Bạc hà (Lamiaceae).

Bộ phận dùng:Lá, hạt chín, cành phơi khô, hoặc sấy khô.

Công năng, chủ trị:Hành khí, khoan trung, chỉ thống, an thai. Chữa khí uất vùng ngực, ngực sườn đày tức, thượng vị đau, ợ hơi, nôn mửa. Lá và cành tía tô chữa động thai. Hạt tía tô (tô tử) giảm ho trừ đàm.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 5 - 9g, sắc uống.

*

65. TRẮC BÁCH DIỆP

Tên khác:Trắc bá, bá tử, co tổng péc (Thái)

Tên khoa học:Platycladus oreintalis(L.) Franco

Họ:Hoàng đàn (Cupressaceae)

Bộ phận dùng:Lá, nhân hạt (bá tử nhân)

Công năng, chủ trị:Lá sao cháy có tác dụng lương huyết, cầm máu, trừ thấp nhiệt. Chữa ho ra máu, đại tiểu tiện ra máu, chảy máu cam, rong kinh, rong huyết. Hạt trắc bách diệp (Bá tử nhân) có tác dụng bổ tâm, định thần, chỉ hãn, nhuận táo, thông tiện. Chữa hồi hộp, mất ngủ, hay quên, người yếu âm hư.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 6 - 12g (lá), Bá tử nhân ngày dùng 4 - 12g. Trắc bách diệp sao cháy ngày dùng 10 - 20g, sắc uống.

*

66. TRINH NỮ HOÀNG CUNG

Tên khác:Tỏi lơi lá rộng.

Tên khoa học:Crinum latifoliumL.

Họ:Thuỷ tiên (Amaryllidaceae).

Bộ phận dùng:

Công năng, chủ trị:Tiêu ung, bài nùng. Hỗ trợ chữa ung thư vú, ung thư cổ tử cung, ung thư tuyến tiền liệt.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 3 - 5g, sao vàng, sắc uống.

*

67. XẠ CAN

Tên khác:Rẻ quạt, lưỡi đòng

Tên khoa học:Belamcanda chinensis(L.) DC.

Họ:La dơn (Iridaceae)

Bộ phận dùng:Thân rễ, lá

Công năng, chủ trị:Thanh nhiệt giải độc, hóa đàm bình suyễn. Chữa viêm họng, viêm amydal có mủ, ho nhiều đờm, khản tiếng, viêm tắc tuyến vú, tắc tia sữa.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 3 - 6g (dạng khô), sắc uống; 10 - 20g (thân rễ tươi) tươi rửa sạch, nhúng qua nước sôi, giã nát cho vài hạt muối, vắt lấy nước ngậm và nuốt dần, bã hơ nóng đắp vào cổ.

*

68. XÍCH ĐỒNG NAM

Tên khác:Mò hoa đỏ, lẹo cái

Tên khoa học:Clerodendrum japonicum(Thunb.) Sweet

Họ:Cỏ roi ngựa - Verbenaceae.

Bộ phận dùng:Toàn thân phơi hoặc sấy khô, có thể dùng tươi.

Công năng, chủ trị:Hành khí, hoạt huyết, tiêu viêm, chỉ thống. Chữa khí hư, viêm cổ tử cung, kinh nguyệt không đều, vàng da, mụn lở, khớp xương đau nhức, đau lưng.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 15 - 20g, sắc hoặc nấu cao uống. Lá tươi giã đắp hoặc ép lấy nước rửa vết thương, bỏng, mụn lở.

*

69. XUYÊN TÂM LIÊN

Tên khác:Công cộng, lãm hạch liên, khổ đảm thảo

Tên khoa học:Andrographis paniculata(Burm.f.) Nees

Họ:Ô rô (Acanthaceae)

Bộ phận dùng:Bộ phận trên mặt đất

Công năng, chủ trị:Thanh nhiệt giải độc, tiêu viêm, chỉ thống. Chữa lỵ cấp tính, viêm dạ dày, cảm mạo, phát sốt, viêm họng, viêm Amydal, viêm gan virus, mụn nhọt.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 4 - 16g, dạng sắc, tán.

*

70. Ý DĨ

Tên khác:Bo bo, hạt cườm, cườm gạo

Tên khoa học:Coix lacryma-jobiL.

Họ:Lúa (Poaceae)

Bộ phận dùng:Hạt

Công năng, chủ trị:Kiện tỳ, bổ phế, thanh nhiệt, thẩm thấp. Chữa phù thũng, cước khí, ỉa chảy do tỳ hư, phong thấp lâu ngày không khỏi, gân cơ co quắp khó vận động.

Liều lượng, cách dùng:Ngày dùng 8 - 30g, sắc uống, thường phối hợp với các vị thuốc khác.